Ulpiano Buhigas Prat

Ulpiano Buhígas y Prat

Xunto aos seus irmáns, Isabel e Salvador, naceu en Vilaxoán . Seus país, Salvador Buhigas y Jaume y Teresa Prats y Pons, pertencen á saga de cataláns que na Ría de Arousa se estableceron como "fomentadores" da conserva da sardiña. Naquel momento a burguesía establecía alianzas matrimoniais cara a manter o seu estatus. Isabel Buhigas casa con José Marchesi y Dalmau, industrial establecido na Coruña. Salvador se establece en Carril, casa coa filla do máis importante consignatario local, Esclavitud Abad Abalo. Fixa a sua residencia aquí, chega a ser Alcalde da vila, dando comenzo a actividade da consignataria Buhígas.

Ulpiano tamén marcha de Vilaxoán para establecerse en Carril no ano 1866. Aquí funda unha fábrica de fósforos e adícase ás explotacións de ouro en Galicia e Australia. Marcha a América e establécese en Uruguay, un dos maiores productores de gando no mundo. En Montevideo idea o sistema de conservación de carnes que levou o seu nome, facilitando así a sua exportación. Este sistema permitía o abastecemento de carne aos buques da Armada. A competencia da incipiente industria frigorífica fixo que o "sistema Buhigas" non prosperase. Quedaba o exemplo da capacidade emprendedora que tiña un promotor que, nado en Vilaxoán, de orixes cataláns, desenvolveu en Carril boa parte da sua actividade industrial.

1583. O pleito coa Xustiza de Rianxo (2)

Os do barco de armada de Carril que andaban a percorrer a Ría en vixiancia axudaban aos da secada de Vilagarcía nas praias de Rianxo. Era o mes de outubro do ano 1583. Alí estaban, "en buena conversación, trabajando", cando viron chegar a Gómez Mosquera, Xuíz da Vila de Rianxo. Este, con outros, "arremetieron al dicho barco de penora y armada y se metieron dentro y se apoderaron de las armas", dicindo a aqueles que quedaran dentro que estaban presos. Despois foron a terra "y preguntaron a los compañeros de la dicha secada si entre ellos había algunos de la Villa de Carril". Todos calaron, preguntou un por un, "y porque el tercero no lo dijo... el dicho juez le dio de bofetadas". Ao final, "mostrados y enseñados al dicho Juez los hombres que venían en el dicho barco", os fixo entrar onde estaban os demais presos e levounos con el "a la Villa de Rianxo", onde os mantivo encarcelados durante varios días.

Este incidente enmarcase no conflicto que durante todo o século XVI aconteceu na Ría de Arousa sobre o dereito a pescar e as artes que deberían empegarse. Os conflictos foron entre Carril e Rianxo, entre Carril e o gremio e mareantes de Pontevedra, e entre outras vilas entre si. Neste caso, o Xuíz de Rianxo rexeita a presencia dos de Carril na sua xurisdicción. Os de Carril reivindican as disposicións reais que declaraban o mar da Ría como do común das vilas arousáns.